نمودهای اسلام‌هراسی و اسلام‌ستیزی در انگلستان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه مطالعات منطقه‌ای دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

2 دانش‌آموخته رشته مطالعات اروپای دانشگاه تهران

چکیده

در دو دهه‌ی گذشته در بسیاری از کشورهای اروپایی شاهد نوعی تمایز حقوقی و سیاسی بین شهروندان این کشورها هستیم. این دوگانه انگاری تحت تأثیر عواملی همچون حادثه 11 سپتامبر و برخی انفجارها در شهرهای اروپایی بیشتر متوجه شهروندان مسلمان این کشورها شده است. ایجاد تمایز بین شهروندان مسلمان و غیرمسلمان در کشورهای اروپایی مانند انگلستان در سال های اخیر به اسلام‌هراسی و اسلام‌ستیزی منجر شده است. این پژوهش درصدد پاسخگویی به این پرسش اساسی است که چه عواملی موجب ظهور اسلام‌هراسی و اسلام‌ستیزی در انگلستان شده ظهور و نمودهای این پدیده به چه صورت بوده است؟ یافته‌های کلی پژوهش نشان می‌دهد که عواملی هویتی نقش مهمی در ایجاد دوگانگی، غیریت سازی و اسلام‌هراسی در بریتانیا داشته‌اند.در پژوهش پیش رو از نظریه ی هویت شهروندی استفاده شده است.این نظریه به بررسی و شرح وظایف و حقوق شهروندان در برابر یکدیگر و در برابر دولت می پردازد. هر شهروند همانطور که دارای وظایفی هست، دارای حقوقی از طرف دولت و دیگر شهروندان نیز هست. اگر این حقوق و وظایف رعایت نشود هویت شهروندی هر شهروند در جامعه خدشه دار می شود.در این پژوهش، بین انواع مخالفت با اسلام تفکیک صورت گرفته است. همچنین نمودهای اسلام هراسی و اسلام ستیزی در انگلستان را به سه سطح تقسیم شده است.در سطح فضای عمومی جامعه به صورت خشونت کلامی و فیزیکی، سطح رسانه‌ها به‌صورت تصویرسازی منفی و سطح دولت به شکل تبعیض در حقوق شهروندی و خدمات تقسیم شده است. مقاله ی پیش رو به روش توصیفی – تحلیلی نگاشته شده است. داده ها با استفاده از روش کتابخانه ای – اسنادی گردآوری شده اند سپس توصیف و مورد تحلیل قرار گرفته اند. در همین راستا از نتایج یک پژوهش پیمایش پرسشنامه ای مربوط به سال 2012، بهره گیری شده است.

کلیدواژه‌ها


پس از جنگ جهانی دوم، کشورهای اروپایی برای بازسازی خود، به نیروی کار سایر کشورهای جهان، نیازمند بودند؛ در این راستا طی چند دهه پس از جنگ، تعداد زیادی کارگر از کشورهای آفریقایی و آسیایی به‌ویژه از جوامع اسلامی، رهسپار اروپا شدند؛ دولت‌های اروپایی با فرض اینکه حضور آنها موقتی است، به‌نوعی سعی‌می‌کردند با تفاوت‌های فرهنگی آنها کناربیایند؛ با گذشت چند دهه از ورود این مهاجران در کشورهای اروپایی، اقلیت‌های قومی و مذهبی ازجمله مسلمانان، به‌طور روزافزونی درپی به‌رسمیت‌شناختن و حمایت از ممیزه‌های فرهنگی خود بوده‌اند. افزایش جمعیت مسلمانان به همراه حادثه‌ 11 سپتامبر و حوادث تروریستی پس ‌از آن، تمایزهای فرهنگی مسلمانان اروپا را به چالش هویتی تبدیل‌کرده‌است؛ در واکنش به این وضعیت، ابتدا با طرح موضوع اسلام‌هراسی و اسلام‌ستیزی، اقدام‌های عملی زیادی صورت‌گرفت که برخی از آنها نیز حالت خشونت‌آمیز داشت (صباغیان،1394: 2)؛ این نمودها در سطوحی مختلف، همچون: سطح دولت مانند شرایط سخت استخدام (مرشدی‌زاده، 1388: 260)، تبعیض در دادرسی (حسینی فایق، 1391: 154 و 155) و در سطح فضای عمومی جامعه، مانند طرد جوانان و نوجوانان مسلمانان از جمع گروه‌های دوستان و همسالان (مرشدی‌زاده، 1388: 255)،[1] سطح رسانه مانند ساخت فیلم‌هایی نظیر فیلم موهن «معصومیت مسلمانان» که شخصیت پیامبر گرامی اسلام، شخصیتی خشن و مسلمانان در آن، انسان‌هایی وحشی نمایش‌داده‌می‌شوند قابل‌اشاره‌اند (مجیدی و صادقی،1393: 392). حدود چند دهه است که بحث مهاجرت به اروپا و موضوع‌های مرتبط با آن، از زمینه‌های تضاد میان مسلمانان غیراروپایی با مردم بومی و غیرمسلمان اروپا شده‌است. هویت شهروندی به‌نوعی مرز خودی و غیرخودی را مشخص و روشن‌می‌کند؛ اهمیت این بررسی در این است که انگلستان، دارای یکی از بزرگ‌ترین اقلیت‌های مسلمان در میان کشورهای اروپاست. در سال 2013 دفتر ملی آمار بریتانیا، تعداد مسلمانان را حدود 2 میلیون و 700 هزار نفر تخمین‌زده‌است)  blogs.nottingham.ac.uk)؛ در چنین وضعیتی، این پرسش، مطرح می‌شود که «چرا استقبال اولیه از مسلمانان و همزیستی گذشته آنها در جامعه‌ انگلستان به وضعیت خصومت‌آمیز و خشونت‌بار تغییرکرده‌است؟؛ نمودها و اشکال منازعه میان شهروندان انگلستان و مسلمانان در این کشور به چه وضعی است؟ یا اینکه چرا مسلمانان با وجود سکونت طولانی‌مدت در انگلستان، هنوز خودی تلقی‌نمی‌شوند؟ چرا حقوق شهروندی آنها به‌طور کامل رعایت‌نمی‌شود؟».

این مقاله با این فرض که «11 سپتامبر و حوادثی مانند آن، در ایجاد نوعی تضاد هویتی میان مسلمانان با دیگر شهروندان و تحول اسلام‌هراسی به اسلام‌ستیزی و درواقع، رفتن به سمت خشونت بیشتر ضد شهروندان مسلمانان مؤثر بوده‌است»، به بررسی این موضوع پرداخته‌است؛ این خشونت‌ها درواقع به شیوه‌های مختلف ضد مسلمانان اعمال‌می‌شوند و آنها را به بیگانگان و غیرخودی تلقی‌شدن در جامعه‌ انگلستان سوق‌می‌دهند. طبیعی است، هنگامی‌که گروهی از جامعه شهروند محسوب‌نشوند، حقوق شهروندی آنها توسط دولت و دیگر شهروندان، محترم شمرده‌نخواهدشد؛ برای بررسی این موضوع، این مقاله ابتدا چارچوب نظری موردنظر برای تبیین موضع را بررسی و سپس در قسمت‌های بعدی، ضمن بررسی علل و نمودهای اسلام‌هراسی و اسلام‌ستیزی، سطوح مربوط به هریک از این وضعیت‌ها را تجزیه‌وتحلیل‌خواهدکرد.

الف- مبانی نظری

در این مقاله برای تبیین نمودهای اسلام‌هراسی و اسلام‌ستیزی در انگلستان، شباهت‌ها و تفاوت‌ها، زمینه‌ها و سطوح هریک و تأثیر آنها بر وضعیت شهروندی مسلمانان در انگلستان، از نظریه‌ هویت شهروندی بهره‌گرفته‌شده‌است. درخصوص تاریخچه‌ این نظریه بایدگفت که یکی از اصلی‌ترین و قدیمی‌ترین صاحب‌نظرانی که درباره پدیده «شهروندی»[2]، بسیار تأمل‌داشته، تی.اچ. مارشال[3] است که معتقد بود، شهروندی، در رژیم‌های مردم‌سالار و با گذشت زمان رشدمی‌یابد و سرانجام، سه بٌعد مشخص پیدامی‌کند که عبارت‌اند از: بعد مدنی، بعد سیاسی و بعد اجتماعی؛ مارشال، این فرایند را تکاملی‌ می‌دانست . (De la Paz,n.d:1-5)

نجاتی و منوچهری در مقاله‌ خود با عنوان «درآمدی بر نظریه شهروندی گفت‌وگویی در فلسفه سیاسی هابرماس» آورده‌اند که در فلسفه‌های سیاسی ماکیاول، هابز، روسو، کانت، هگل، میل، توکویل و مارکس، گابریل دو لپز، ترنر و شلتون، رگه‌های تئوریک اولیه از مفهوم شهروندی ارائه‌شده‌است؛ دراین‌باره هاتچینگ (1999) با استناد به تحلیل‌های آندره (1991)، واتزمیلر (1992)، میلیگان (1992)، ترنر (1993)، واناشتربرگن 1994))، بنت (2008) و کیمیلکا (1995)، محوریت این طرح‌ها را پرورانده و منظم‌ساخته‌‌است (نجاتی و منوچهری، 1385: 6).

در نظریه فعلی، بحث اصلی این است که «هویت شهروندی چیست؟»؛ گابریل دو لپز، معتقد است که هویت شهروندی، آن چیزی است که یک دولت می‌تواند بر آن تکیه‌کند؛ درواقع، احساس تعلقی است که این شهروندان به یک رشته هنجارها و قوانین دارند ((http://blogs.nottingham.ac.uk. هویت شهروندی، مفهومی است که میان خود و دیگری تمایز ایجادمی‌کند. هویت شهروندی را می‌توان به دو مرحله تقسیم‌کرد: در مرحله‌ اول، هنگامی‌که فرد، یک‌سری ویژگی‌های خاص داشته‌باشد و وظایفی خاص را انجام‌دهد، شهروند و خودی تلقی‌می‌شود؛ در این هنگام، مرحله‌ بعدی که نتیجه‌ مرحله نخست است، حاصل می‌شود؛ در این مرحله، شهروند، دارای حقوقی می‌شود که حقوق شهروندی نام‌دارند؛ درمجموع، دو لپز اعتقاددارد «شهروند، کسی است که دارای یک‌سری حقوق و وظایف باشد»؛ وی هویت شهروندی را رابطه‌ای میان افراد با هم و با دولت می‌داند و درواقع، مفهوم شهروندی، میان افراد و دولت نمایندگی‌می‌کند و حقوق و وظایف افراد، مقابل دولت و افراد، مقابل یکدیگر را تعیین‌می‌کند. یکی از مسائل مهم هویت شهروندی، این است که حقوق و وظایف، دوطرفه است و هیچ حق و تکلیفی یک‌طرفه و یک‌جانبه نیست (De la Paz,n.d:1-5).

بنت که بیشتر تمرکز خود را بر تدوین چارچوبی برای هویت شهروندی گذاشته‌است، اصولی را بیان‌می‌کند که اگر فرد دارا باشد، می‌تواند هویت شهروندی را کسب‌کند و درواقع، شهروند تلقی‌شود؛ وی معتقد است، شهروندی که وظایفی را انجام‌دهد و قانون را رعایت‌کند، شهروند وظیفه‌شناس است (در اینجا هویت شهروندی را کسب‌می‌کند) ولی این شهروند می‌تواند از طریق فعالیت‌های زیر به شهروند فعال تبدیل‌شود که دولت نیز در برابر وی وظایفی‌دارد که به‌عنوان حقوق شهروندی از آنها یادمی‌شود؛ این فعالیت‌ها عبارت‌اند از:

1- به شرکت در فعالیت‌های دولت‌محور، متعهد است.

2- به اینکه رأی‌دادن، عملی دموکراتیک و معلول آگاهی و ارتباط با دولت است، باوردارد.

3- درخصوص دولت و مسائل مرتبط با آن از طریق اخبار رسانه‌های جمعی اطلاع کسب‌کند.

4- به ارگان‌های جامعه‌ مدنی، ملحق می‌شود و به احزاب و گروه‌های هدفمند که اغلب از طریق راه‌های مرسوم، ارتباطی یک‌طرفه برقرار‌می‌کنند تا حامیان را بسیج‌کنند، حمایت خود را نشان‌می‌دهد.

5- به اهداف سازمان‌دهی‌شده‌ حکومت و داشتن اهداف خودجوش، شخصی و خصوصی، کمترین تعلق  را نشان‌می‌دهد.

6- می‌پذیرد که رأی‌دادن در مقایسه با کنش‌های دیگر، مانند مصرف‌گرایی، فعالیت‌های داوطلبانه‌ گروهی یا کنش‌های فراملی، کمتر اهمیت‌دارد.

7- به رسانه‌های سیاسیون و ارتقای رسانه‌های مشارکتی، بی‌اعتماد است.

8- به شبکه‌های اجتماعی که کمتر محدودکننده و محصورکننده هستند علاقه‌دارد؛ یعنی اجتماع‌هایی که از طریق روابط دوستی و پیوندهای سست اجتماعی ادامه‌ حیات می‌یابند و از فنّاوری‌های تبادل اطلاعات دوسویه استفاده‌می‌کنند (Bennet,2008:3- 4).

وقتی شهروندان، فعالیت‌های بالا را انجام‌دهند، به یک‌سری حقوق که حقوق شهروندی نامیده‌می‌شود، دست‌می‌یابند؛ گابریل دو لپز، این حقوق را در سه دسته در جدول زیر دسته‌بندی‌کرده و آنها را شامل سه نوع حقوق مدنی، حقوق سیاسی و حقوق اجتماعی می‌داند.

جدول 1: تقسیم‌بندی اصول شهروندی برحسب حقوق شهروندی از دیدگاه دو لپز

اصول شهروندی

تعریف

نهادهای مرتبط

حقوق مدنی

حقوق لازم برای آزادی فردی، اختیار شخصی،

آزادی بیان، فکر و مذهب، حق مالکیت اموال انعقاد قراردادهای قانونی و حق انصراف

دادگاه قضایی

حقوق سیاسی

حق مشارکت در اِعمال قدرت سیاسی، به‌عنوان فردی که به او اختیارات سیاسی تفویض‌شده یا به‌عنوان یک رأی‌دهنده به اعضای چنین هیئتی.

 

مجلس و شوراها

 

حقوق اجتماعی

حق داشتن اندکی رفاه اقتصادی و امنیتی

امکانات آموزشی و خدمات اجتماعی

منبع: (De la Paz,n.d:1-2 (

در جمع‌بندی مبحث بالا می‌توان‌گفت که اگر شخص به تکالیف شهروندی خود عمل‌کند و هویت شهروندی را از این طریق به‌دست‌آورد، آنگاه ازسوی سایر شهروندان، فرد دارای هویت شهروندی و ازسوی دولت، فرد دارای استحقاق حقوق شهروندی محسوب‌می‌شود و از امتیازهای شهروندی مانند حقوق سیاسی، حقوق مدنی و حقوق اجتماعی، بهره‌مند می‌شود ولی اگر این عناصر را به‌طور کامل نداشته‌باشد، به‌اندازه‌ فاصله او از این عناصر، فاصله‌اش از حقوق شهروندی و هویت شهروندی، بیشتر می‌شود؛ حتی از تمامی‌ امتیازهای شهروندی، محروم می‌شود.

ب- زمینه‌های تفاوت هویتی مسلمانان مهاجر با شهروندان بومی انگلستان

هویت فردی افراد یا هویت جمعی گروه‌ها، ویژگی‌هایی منحصربه‌فرد دارد که آنها را با سایر افراد یا گروه‌ها متفاوت و متمایزمی‌کند؛ این تمایز میان هویت‌های جمعی گروه‌های اجتماعی براساس عوامل و خصیصه‌های متفاوت ایجادمی‌شود. در موضوع مورد بحث مقاله، هنگام بررسی زمینه‌ها و عوامل تفاوت هویتی مسلمانان مهاجر با شهروندان بومی انگلستان، موارد زیر دیده‌می‌شود:

1- آگاهی از شرایط شهروند بودن: آگاهی، مؤلفه‌ای بسیار مهم است که بر واکنش‌پذیری فرد تأثیرمی‌گذارد (De la Paz,n. d:4-6). بسیاری از مسلمانان مهاجر، هنگامی‌که به جوامع اروپایی وارد می‌شوند، مدت‌ها طول‌می‌کشد که شرایط و ضوابط شهروندی در محیط جدید را درک‌کنند. دلفور و روکیچ نشان‌دادند، افرادی که متوجه می‌شوند، بعضی از عناصر هویتی آنها به‌گونه‌ای طبقه‌بندی‌شده‌است که با تصور آنها از خودشان در تناقض است، به احساس نارضایتی، دچار می‌شوند؛ همین احساس، فرایند تغییر هویت را به‌جریان‌می‌اندازد و به تغییر و تحول در نظام شخصیتی منجرمی‌شود (صفوی و طباطبایی، 1391: 29).

2- خون و نژاد: طبق نظریه‌ شهروندی، هم‌نژادبودن اعضای یک هویت شهروندی در انسجام آنها حائز اهمیت است (Heywood, 1994:156)؛ مانند اینکه اروپاییان همگی متعلق به یک سرزمین هستند و همگی از نژاد سفیدند. اگرچه این‌گونه بحث‌ها جایگاه سده‌های گذشته را ندارند، هنوز مورد اهمیت‌اند. مسلمانان مهاجر که به اروپا سفرمی‌کنند، افرادی هستند که از نظر خاک و نژاد با اروپاییان بیگانه‌اند و سنخیتی‌ندارند؛ به همین علت از این نظر با ضعف یکی از عناصر هویت شهروندی، روبه‌رو می‌شوند و شهروند محسوب‌نمی‌شوند.

3- مذهب: امروزه چندین میلیون مسلمان در اروپا زندگی‌می‌کنند و اسلام به‌آهستگی، ولی بدون وقفه در حال تبدیل‌شدن به بخشی از چشم‌انداز اجتماعی، فرهنگی و تاحدی سیاسی اروپاست و اسلام پس از مسیحیت، دومین دین اروپا محسوب‌می‌شود. عناصر پیشین تضاد، به‌طور معمول، ایدئولوژیکی و جغرافیایی بودند؛ اما آن عواملی که اکنون اروپایی‌ها را نسبت‌به همشهری‌های مسلمانشان برانگیخته، بیشتر هویتی هستند که در وضعیت کنونی، موجب واکنش اروپاییان در قابل آنان می‌شود (صداقی، 1388: 8 تا 19).

4- سکولاریسم: مذاهبی که به دخالت دین در قوانین مدنی اعتقاددارند، به‌طور عمده نمی‌توانند نقشی سازنده در انسجام هویت شهروندی یکسان انسان‌هایی داشته‌باشند که به‌یقین، دارای افکار و چشم‌اندازهایی متفاوت هستند. (Jones & gaveta,2002: 19-25)   سکولاریسم و جدایی دین از سیاست به‌عنوان محصول تجربیات اروپایی در دوران قرون‌ وسطی، عنصر مهم دیگر سازنده هویت اروپایی است؛ این مؤلفه درخصوص مسلمانان با مباحث اسلام سیاسی و حضور دین در عرصه‌ اجتماعی تضادمی‌یابد.

5- عرف و زبان مشترک: مجموعه‌ زبان، عادات رفتاری و ارزش‌های مشترک شهروندان در داشتن هویت یکسان شهروندی، مهم است؛ آنها هنگامی‌که مشاهده‌کنند، فردی به ارزش‌های مشترک ارج‌نمی‌نهد و گاه، ارزش‌ها و عرف‌هایی دیگر را رعایت‌می‌کند، احتمال‌می‌رود که نتوانند وی را  به‌عنوان شخص داری هویت شهروندی همسان با خود بپذیرند و درنتیجه، وی را دیگری تصورمی‌کنند؛ این زبان مشترک باید از طریق نظام آموزش از ابتدا در میان محصلان ترویج‌داده‌شود Banks,2008: 1-3).).

6- لیبرالیسم: لیبرالیسم در فرهنگ و اقتصاد مردم اروپا جریان‌دارد. لیبرالیسم نیز در کنار سکولاریسم، باوری است که درگذر زمان در اروپا شکل‌گرفته‌است و یکی دیگر از پایه‌های هویت اروپایی را تشکیل‌می‌دهد (پورهاشمی،1381: 8 تا10). اقتصاد آزاد و فردگرایی ازجمله نتایج آن در زندگی شهروندان اروپایی است؛ مهاجرانی که این اصل را نپذیرند و افکاری مبتنی‌بر اقتصاد متمرکز یا فرهنگی مبتنی‌بر طرخ‌های زندگی اشتراکی داشته‌باشند، نمی‌توانند در میان شهروندان اروپایی جزو خودی‌ها محسوب‌شوند و به‌احتمال، از جمع شهروندان اروپا طردمی‌شوند.

7- اومانیسم: اومانیسم در تضاد با مبانی دینی در اسلام قراردارد و از نظر مسلمانان قابل‌تطبیق با اسلام نیست. اومانیسم با نوعی پایه‌ریزی جامعه براساس خواست انسان‌ها و سرنوشت جمعی آنها مرتبط است: تعلق‌ خاطر تعدادی از افراد به امور مشترک با اموری خاص؛ چنین تعلقی موجب احساس همبستگی شکل‌گیری یک واحد جمعی می‌شود که با عنوان ما از ماهای دیگر جدا می‌شود (لقمان‌نیا، 1388: 18).

 

ج- نمودهای اسلام‌هراسی، اسلام‌ستیزی و دشمنی ‌با اسلام؛ شباهت‌ها و تفاوت‌ها

رفتارهای خشونت‌آمیز و توهین‌کننده را نمی‌توان از نمودهای اسلام‌هراسی دانست و درواقع، اینها نمودهای اسلام‌ستیزی‌اند (2-28: (Moghal, 2012؛ حادثه‌ 11 سپتامبر و حوادث تروریستی لندن و مادرید و همچنین بروز بحران مالی اخیر در اروپا، در پیوند با هم، این طرحِ به‌ظاهر کنترل‌شده را از کنترل خارج‌کردند و ایجاد واکنشی بزرگ به نام اسلام‌ستیزی را سبب‌‌شدند؛ این واکنش در ادامه، موجب جداشدن اقلیت مسلمانان از اجتماع عمومی جامعه شد و هویت مقاومتی شکل‌گرفت.

دشمنی ‌با اسلام را می‌توان از لحاظ ارادی‌ و آگاهانه‌بودن ریشه‌ها و دلایل آن از اسلام‌ستیزی و اسلام‌هراسی متمایز دانست؛ یعنی وقتی در سطح فرد یا در سطح کلان، یعنی یک دولت یا حزب عمده سیاسی، اسلام به‌مثابه مانعی بر سر راه رسیدن به منافع سیاسی و اقتصادی دیده‌شود، از آن به دلیل ضربه‌زدن به منافع خرد و کلان خود اظهارتنفرمی‌کنند؛ حال باید به این نکته دقت‌شود که این دشمنی، مانند دشمنی مولد اسلام‌ستیزی نیست زیرا تنفری که به اسلام‌ستیزی می‌انجامد، ناشی از هراس برآمده از تصور ناخودآگاه خطرناک‌بودن اندیشه‌های اسلامی و تروریست‌بودن مسلمانان است درحالی‌که تنفر ناشی از «دشمنی ‌با اسلام»، برآمده از هیچ‌گونه هراس یا ترسی کاذب نیست؛ درواقع، نوعی جنگ است، فرایندی که با طرح و نقشه پیشین انجام‌می‌شود و در این پژوهش به دو نوع جنگ نرم و جنگ سخت تقسیم‌شده‌است؛ به‌عبارت‌دیگر، نمودهای اسلام‌هراسی و اسلام‌ستیزی اگر با نیت و مغرضانه (و نه از روی هراس) باشند، می‌توانند درزمره نمودهای «دشمنی‌ با اسلام» قرارگیرند؛ حال، این دشمنی ‌با اسلام، در ظاهر می‌تواند همان مصادیق اسلام‌هراسی و اسلام‌ستیزی باشد؛ برای نمونه اگر یک فیلم‌ساز، فیلمی که ضد مسلمانان می‌سازد، با اهداف از پیش طراحی‌شده برای تخریب چهره مسلمانان باشد، نمود دشمنی ‌با اسلام تلقی‌می‌شود و به دلیل آنکه خشونت مستقیم در این عمل وجودندارد (مانند خشونت فیزیکی) در نظریه جنگ نرم، قابل‌تحلیل است.

درحالی‌که تنفر ناشی از «دشمنی ‌با اسلام»، برآمده از هیچ‌گونه ترس کاذب نیست؛ تمام اعمال یادشده در دو تعریف پیشین اگر با آگاهی و از روی غرض صورت‌گیرند، در زیرمجموعه دشمنی‌ با اسلام دسته‌بندی‌می‌شوند. (Moghal, 2012:1-5)  در شکل زیر، نقش آگاهی در تقسیم‌بندی اشکال مخالفت با اسلام نشان‌داده‌شده‌است. مفهوم آگاهی، سبب تمایز میان اسلام‌هراسی و دشمنی با اسلام می‌شود؛ همچنین وجود خشونت، میان تعریف اسلام‌هراسی و تعریف اسلام‌ستیزی، تفاوت ایجادمی‌کند؛ درمجموع، ویژگی مشترک هر سه نمود از مخالفت با اسلام، این است که شهروند اروپایی، هنگامی‌که مسلمانان را از خود بیگانه ‌بداند و غیرخودی تلقی‌کند، به اقدام‌هایی، ضد مسلمانان دست‌می‌زند.

 

 

 

 

 

 

 

شکل 1:‌ نقش آگاهی در تقسیم‌بندی اشکال مخالفت با اسلام

د- تحول نمودهای اسلام‌هراسی به اسلام‌ستیزی

11 سپتامبر سال 2001 میلادی، نقطه‌ عطفی در تحولات بین‌المللی محسوب‌می‌شود و تلاش برای آغاز عصری جدید را به سردمداری ایالات‌ متحده و همراهی اروپا رقم‌می‌زند؛ این حادثه ناگوار که علل و عوامل آن، هنوز مشخص نشده‌اند، به‌سبب عمق فاجعه و پوشش رسانه‌ای گسترده، موجب واکنشی ضد کلیت اسلام شد؛ با این اوصاف آیا می‌توان 11 سپتامبر را به‌عنوان کاتالیزور اسلام‌هراسی یا اسلام‌ستیزی دانست؟؛ آیا این اتفاق، دارای تبعات بعدی نبود؟ و آیا این‌گونه اقدام‌های مسلمانان افراطی مؤثر بر خشونت اروپاییان به مهاجران مسلمانان نبوده‌است؟

اسلام‌ستیزی درواقع، حاصل تصور غلط پیشین شکل‌گرفته در مرحله اسلام‌هراسی است که در مرحله گذار به اسلام‌ستیزی، خود را به‌صورت عملی خشونت‌آمیز ناشی از هراس نشان‌می‌دهد؛ در توضیح این گذار از اسلام‌هراسی به اسلام‌ستیزی بایدگفت که عواملی بسیار، نظیر عوامل زیر در این امر، به‌‌صورت اساسی نقش‌داشته‌اند:

1- رشد جمعیت مسلمان کشورهای اروپایی در سال‌های اخیر؛

2- اقدام‌های گروه‌های افراطی و متعصب مسلمان؛

3- بروز بحران مالی و تبعات آن، نظیر بیکاری فزاینده که به ایجاد جو مهاجرستیزی منجرشده‌است.

پس از حادثه 11 سپتامبر و حوادث بعد از آن، نظیر بمب‌گذاری بالی[4] در اکتبر سال 2002، بمب‌گذاری‌های ژوئیه 2005 در لندن[5] و سایر حوادث تروریستی که در آنها مسلمانان، متهم شدند، این جمعیت به‌شدت در کشورهای اروپایی، تحت نظارت بی‌سابقه‌ امنیتی، پلیسی و فشارهای سیاسی قرارگرفتند. در ژوئیه 2005، بمب‌گذاری‌های هماهنگ ازسوی افراطیون مسلمان در سیستم حمل‌ونقل شهر لندن، به مرگ 55 نفر و زخمی‌شدن 770 نفر از شهروندان عادی انجامید؛ پس‌ از این حادثه، موج حملات ضد مسلمانان در سراسر اروپا و به‌ویژه در انگلستان به‌شدت افزایش‌یافت (کریمی، 1389: 117 و 118).

همچنین، کشانده‌شدن اروپا به سمت بحران مالی و پیامدهای آن از عوامل مؤثر بر شتاب تحول اسلام‌هراسی به اسلام‌ستیزی بوده‌است. بحران مالی اخیر در اروپا و افزایش بیکاری در میان جوانان اروپایی، موجب مقصردانستن اقلیت‌ها و مهاجران این کشورها شده‌است؛ در این میان، مسلمانان مهاجر نیز در میان متهمان قرارگرفتند. گروه‌ها و احزاب راست افراطی، مخالفت‌هایی بسیار را ضد حضور اقلیت‌ها و به‌ویژه مسلمانان در این کشورها انجام‌دادند و گسترش و تعمیق فضای اسلام‌هراسی را در اروپا سبب‌شدند.

جدول 2: مصادیق اسلام‌ستیزی در اروپا

 دسته‌بندی نمودهای اسلام‌ستیزی

مصادیق رفتاری

خشونت کلامی و فیزیکی

حمله به مسلمانان و به‌ویژه زنان محجبه و حمله به مساجد مسلمانان

ارعاب

ترساندن مسلمانان در فضاهای عمومی از آسیب فیزیکی و مالی

آسیب‌رسانی به اموال مسلمانان

آسیب‌زدن به وسایل مسلمانان در فضای مدرسه و خیابان‌ها

 

 

یکی از دلایل بالاتربودن رشد جمعیت مسلمانان، نسبت‌به سایر اقشار در جامعه انگلستان، این است که به‌طور معمول، زنان مذهبی، بیشتر به فرزندآوردن تمایل‌دارند و این موضوع در میان زنان مسلمان، شدیدتر است  .(Wesdtoff,2007: 784-808)

حتی این تصور هم برای اروپاییان، وحشتناک است که در آینده اروپا به دو ملت تقسیم‌شود:

1- اروپاییان سکولار، ثروتمند، مسن و ضعیف و در حال کاستی

2- مسلمانان مذهبی، جوان، فقیر، قدرتمند و روبه رشد

افزون‌براین، مسلمانان حدود 2 تا 6 درصد از جمعیت بیشتر کشور‌های اروپایی را تشکیل‌می‌دهند و ازاین‌رو، بزرگ‌ترین اقلیت مذهبی در اروپا هستند. حدود 40 درصد زنان مسلمان اروپا دارای دو یا بیش از دو فرزند هستند؛ این روند سبب‌می‌شود، درصد جمعیت اقلیت مسلمان به کل جمعیت در کشورهای اروپایی، طی دهه‌های آینده افزایش‌یابد؛ برای نمونه، طبق پیش‌بینی‌ها تا سال2050 در بریتانیا، حدود 24 درصد جمعیت کشور را مسلمانان تشکیل‌خواهندداد (Westoff 2007: 784-808). جمعیت مسلمان بریتانیا، بیشترین رشد را داشته، جمعیت جوان به­شمارمی­رود که 60 درصد آنها زیر 30 سال هستند؛ همچنین، میانگین سنی مسلمانان انگلیس، 28 سال بوده که نسبت‌به جمعیت انگلیس، 13 سال جوان‌ترند و نیز یک‌سوم جمعیت مسلمان، زیر 16 سال بوده، همچنین افراد زیر 18 سال، یک‌پنجم کل افراد زیر 16 سال انگلیسی را تشکیل‌می­دهند؛ درحال‌حاضر، بیشترین تراکم جمعیت مسلمانان در انگلیس در لندن، وست میدلنز (بیرمنگام) و برادفورد قراردارند. (صفوی، 1392: 21 و20)

شهرهایی مهم که بیشترین تعداد مسلمانان را دارند، به‌ترتیب عبارت‌اند از:

- لندن[6] 607000؛

- بیرمنگام[7] 140000؛

- منچستر[8] 125000؛

- برادفورد[9] 75000؛

- کرکلس[10] 39000.

در شکل زیر، چگونگی تأثیر علل تحول اسلام‌هراسی به اسلام‌ستیزی نشان‌داده‌شده‌است؛ همان‌طورکه مشاهده‌می‌شود، چهار دلیل در این تحول تأثیرگذارند که عبارت‌اند از: اقدام‌های خشونت‌بار و افراطی مسلمان، حادثه 11 سپتامبر، افزایش جمعیت و پیامدهای بحران مالی.

 

           
     
 

 تحول اسلام هراسی به اسلام ستیزی

 
     
 
 

 

 

 

 

 

      

                        

 

 

 
   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شکل 2: چگونگی تأثیر علل تحول اسلام‌هراسی به اسلام‌ستیزی

 

هـ- سطوح اسلام‌هراسی و اسلام‌ستیزی

1- سطح دولتی

همان‌طورکه از تعریف مفهوم دشمنی‌ با اسلام در بخش پیشین برمی‌آید، نمودهای دشمنی ‌با اسلام را می‌توان در سطح دولت‌ها و احزاب مشاهده‌کرد؛ این دو سطح، دارای آگاهی تصمیم‌ساز هستند پس نمی‌توان اقدام‌های آنها را جزو نمودهای اسلام‌هراسی و اسلام‌ستیزی شمرد. بخش دولتی، خود دارای زیرمجموعه‌هایی گوناگون است که در آنها می‌توان نوعی از دشمنی‌ با اسلام را دید.

همان‌گونه‌که عیان است در سال‌های پس از حادثه 11 سپتامبر، احساسات ضداسلامی و خشونت ضد مسلمانان در اروپا رشدی زیاد داشته‌است. نقض حقوق مسلمانان در اروپا، هم در قالب رسمی (بدرفتاری پلیس) و هم غیررسمی (حملات گروه‌های راست افراطی) مشاهده‌می‌شود. ازجمله زمینه‌های دشمنی ‌با اسلام در سطح دولت می‌توان به موارد زیر اشاره‌کرد:

1-1- تبعیض در دادرسی: تبعیض در سطوح مختلف دولتی ازجمله تبعیض در دادرسی، بیشتر به شکلی مثابه «تحریم»[11] بروزمی‌کند؛ درواقع، شهروندان مسلمان از امتیازهایی که شهروندان دیگر بهره‌مندند، به‌نوعی، مستثنی واقع می‌شوند .(lambert & Mazer,2011: 135)

1-2- تبعیض درگرفتن شغل: برای نمونه، براساس مطالعات انجام‌شده در انگلستان، افراد دارای نام‌های اسلامی در مقایسه با افراد دارای نام‌های فرانسوی و با قابلیت‌های مشابه، برای استخدام در یک شغل، سه برابر کمتر، پاسخ مثبت می‌شنوند (شیرغلامی، 1388: 406).

1-3- غصب و آسیب‌رسانی به اموال و سرزمین مسلمانان: مانند حمله به افغانستان به همراه ایالات‌ متحده یا دادن کمک‌های مشخص و محدود به مسلمانان که به اعتقاد عده‌ای برای کنترل و محدودکردن آنهاست (Lambert & Mazer,2011: 137).

1-4- قوانین تبعیض‌آمیز و سخت‌گیرانه: مانند قانونی که در سال 2004 برای افزایش دستگیری مظنونان به تروریسم تصویب‌شد (مرشدی‌زاده، 1388: 250 تا 255)؛ البته تحول در سیاست‌ها به شکل کنونی، نه‌تنها فایده‌ا‌ی مهم دربرنداشته بلکه سیاست‌های کلان اجرایی درخصوص مسلمانان، عده‌ای از آنها را انتقام‌جوکرده‌است (Korteweg,2013:204&Yurdakul).

1-5- اقدام‌های پلیس و نیروهای امنیتی: در سال‌های اخیر، به‌دنبال تصویب قوانین مختلف در جهت مبارزه با تروریسم، سخت‌گیری نیروهای امنیتی درخصوص مسلمانان افزایش‌یافته‌است؛ در برخورد نیروهای امنیتی برای جستجوی افراد مظنون به اعمال تروریستی، اغلب مسلمانان مورد اتهام قرارمی‌گیرند و این موجب دستگیری‌های گسترده در میان مسلمانان می‌شود؛ درحالی‌که اغلب پس از بازپرسی، مشخص می‌شود که بیشتر افراد دستگیرشده، بی‌گناه بوده و به‌اشتباه در مظان اتهام قرارگرفته‌اند؛ علاوه‌بر تعداد دستگیری‌ها، مدت ‌زمان دستگیری افراد نیز افزایش‌داشته‌است. مدت بازداشت بدون مدرک از 14 روز به 28 روز افزایش‌یافته و این موجب اختلال در زندگی روزمره شهروندان مسلمان شده‌است (حسینی فایق،1391: 155تا 159).

2- سطح گروه‌ها و احزاب

یکی دیگر از سطوح دشمنی ‌با اسلام، سطح گروه‌ها و احزاب است. درخصوص احزاب می‌توان به حزب ملی بریتانیا اشاره‌کرد. احزاب و گروه‌های ضداسلامی، با آگاهی از انگیزه و نتیجه اعمال خود و اغلب با اهداف سیاسی و جذب رأی به دشمنی ‌با اسلام می‌پردازند و مصداق جنگ نرم و جنگ سخت را می‌توان در اقدام‌های آنها مشاهده‌کرد؛ رفتارهایی مانند تخریب چهره مسلمانان، تأکید بر تفاوت‌های مسلمانان با دیگر شهروندان انگلستان و تأکید بر سخت‌گیری در قوانین مهاجرت ازجمله فعالیت‌های آنهاست؛ در این سطح، اقدام‌هایی خشونت‌بار را ضد مسلمانان، شاهدیم؛ این احزاب چه اقدام‌هایی ضد مسلمانان انجام‌داده‌اند؟؛ اقدام‌های اسلام‌ستیزانه، بیشتر متوجه چه امور حائز اهمیتی برای مسلمانان است؟

در موردی دیگر (متناسب با مفهوم جنگ سخت) می‌توان به برپایی تجمع‌ها ضد ساخت مسجد اشاره‌کرد؛ برای نمونه در تاریخ 21 ژوئن 2014، حدود پنجاه معترض ازجمله اعضای حزب ملی انگلستان[12] و ساکنان محلی در بلکبرن رود، جنب مکان پیشنهادی برای ساخت ساختمان جدید مسجد طیبه جمع‌شدند (Pitt, 2014,June 21).

3  - سطح فضای عمومی و فردی جامعه

همان‌طورکه تشریح‌شد، نمودهای اسلام‌ستیزی مانند برخوردهای فیزیکی، توهین لفظی و آسیب‌رسانی مالی به مسلمانان، بیشتر در سطح فضای عمومی جامعه و در محیط‌هایی مانند خیابان‌ها، پارک‌ها، فروشگاه‌ها و امثال آنها روی‌می‌دهد که تاحدودی دور از چشم پلیس باشند.

در پژوهشی که در سال 2012 درخصوص مسلمانان اروپا انجام‌شده‌است، تعارض رفتاری به‌عنوان یکی از معرف‌های واگرایی بررسی‌شده. «تعارض رفتاری»، رفتارهای خشن و غیرطبیعی شهروندان غیرمسلمان با شهروندان مسلمان (اعم از بومی و مهاجر) تعریف‌شد. این پژوهش با روش پیمایشی با پرسش‌نامه، نظریات 1200 نفر از شهروندان مسلمان را در سه شهر لندن، پاریس و بروکسل ارزیابی‌کرد؛ یافته‌های پژوهش یادشده نشان‌می‌دهند که از نگاه 6/29 درصد از پاسخگویان، تعارض رفتاری اروپاییان با مسلمانان درحد کم و خیلی کم است و 5/28 درصد پاسخگویان، این تعارض رفتاری را درحد متوسط و 1/26 درصد نیز تعارض رفتاری اروپاییان با مسلمانان را درحد زیاد و خیلی زیاد ارزیابی‌کرده‌اند (صفوی،1392: 185)؛ از آمارهای بالا می‌توان دریافت، بیش از یک‌دوم نمونه مورد بررسی، تعارض رفتاری غیرمسلمانان را با خود در سطح متوسط، زیاد و خیلی زیاد می‌دانند.

4- سطح رسانه‌ها (رسانه‌های تصویری)

درخصوص ارتباط رسانه‌ها و اسلام‌هراسی بایدگفت، به دلیل نمایش صحنه‌هایی که در آنها مسلمانان خشن جلوه‌داده‌می‌شوند و مخاطب به اجتناب از آنان تشویق‌می‌شود؛ این سطح در حوزه‌ اسلام‌هراسی، واقع است؛ البته این امر، مشروط است؛ یعنی اگر برنامه‌ای با نقشه‌ها و مقاصد سیاسی ساخته‌شود و کارگردان و فیلم‌ساز، غیرمتمدن نشان‌دادن مسلمانان را از روی عادت و عرف سینمای غرب انجام‌ندهند و به‌نوعی، نیّات از  پیش طراحی‌شده در میان باشد، آنگاه از نمودهای دشمنی‌ با اسلام محسوب‌می‌شود.

جدول 3: دیدگاه پاسخگویان نسبت‌به تعارض رفتاری اروپاییان با مسلمانان

 

فراوانی

درصد

درصد معتبر

درصد تراکمی

خیلی کم

51

6/6

9/7

9/7

کم

177

0/23

4/27

2/35

متوسط

219

5/28

8/33

1/69

زیاد

118

4/15

2/18

3/87

خیلی زیاد

82

7/10

7/12

0/100

جمع

647

2/84

0/100

_

بدون پاسخ

121

8/15

_

_

جمع کل

768

0/100

_

_

منبع: (صفوی، 1392: 185)

در جدول زیر، فهرست فیلم‌هایی که ضد اسلام و شخصیت پیامبر اسلام ساخته‌شده‌اند، آورده‌شده‌است و می‌توان سهم تولیدهای انگلستان را در آنها مشاهده‌کرد؛ در این جدول مشاهده‌می‌شود که حجم تولیدهای سینمایی انگلیسی ضداسلامی (که از نمودهای اسلام‌هراسی محسوب‌می‌شود) در سال‌های اخیر، به‌طوری چشمگیر افزایش‌یافته‌است؛ درواقع، بسیاری از غیرمسلمانان و حتی گاهی مسلمانان با دیدن فیلم ضداسلامی، درست متوجه نمی‌شوند که هدف واقعی سازنده چیست.

جدول 5 سطوح اسلام‌هراسی، اسلام‌ستیزی و دشمنی با اسلام را نشان‌می‌دهد که از لحاظ مفهومی تفکیک‌شده‌است؛ در این تقسیم‌بندی، اسلام‌هراسی یا هراس‌افکنی از اسلام در سطح رسانه‌ها بیشتر نموددارد؛ این طیف از نمودهای مخالفت با اسلام درزمینه‌های مختلف مانند سینما، تلویزیون و مطبوعات، خود را نمایان‌می‌سازند.


جدول 4: فهرست فیلم‌های ساخته‌شده ضداسلام و پیامبر اسلام و مسلمان توسط انگلستان و آمریکا[13]

تاریخ

شرکت سازنده

عنوان

کشور سازنده

14, 2004

Fine Media Group

Muhammad: The Last Prophet

(movies. nytimes. com)

(محمد: آخرین پیامبر)

USA

December 17, 2002

PBS

Muhammad: Legacy of a Prophet

(web. archive. org)

(محمد: وارث یک پیامبر(

USA

Unknown

History Channel

Muhammad: Biography

(www. historychannelasia. com)

) زندگینامه‌ محمد)

UK

2000

March 5, 2005

PBS

Islam: Empire of Faith

(Amazon. co. uk) & (Hollywood. com)

) اسلام: امپراتور ایمان)

USA

March 12, 2002

Mpi Home Video

 Story of Islam

(www. amazon. com)

(داستان اسلام)

USA

September 25, 2006

Quantum Leaps; EDS

Understanding Islam - The Signs Of The Last Day

(dvd. ciao. co. uk)

(درک اسلام: نشانه‌ آخرالزمان)

Turkey

2005

BBC
(BBC Four)

An Islamic History of Europe

(www. bbc. co. uk)

(تاریخ اسلام در اروپا)

UK

May 2, 2004

BBC

A Muslim In The Family

(news. bbc. co. uk)

(یک مسلمان در خانواده)

UK

Unknown

BBC

The Smell of Paradise

(www. imdb. com)

(بوی بهشت)

UK

Unknown

Unknown

Why Did We Choose Islam - The Enlightenment

(www. amazon. co. uk)

(مسئله‌ مبهم: چرا ما اسلام را انتخاب‌می‌کنیم)

UK

October 21, 2004

National Geographic

Inside Mecca

(www. amazon. co. uk)

(داخل مکه)

USA

 

تاریخ

شرکت سازنده

عنوان

کشور سازنده

Unknown

BBC

Me and the Mosque

(www. imdb. com)

(من و مسجد)

UK

March 2, 2006

Towers Productions

Secrets of the Koranthe Past

(www. imdb. com)

(رازهای قدیمی قرآن)

USA

Unknown

Unknown

Muhammad: A Mercy to Mankind

(Amazon. co. uk)

(محمد: رحمت بشریت)

UK

July 18, 2011

(BBC)

The Life of Muhammad

(www. bbc. co. uk)

(زندگینامه محمد)

UK

 

جدول 5: توصیف نمودهای مخالفت با اسلام و تفکیک آنها از یکدیگر

سطح

نوع مخالفت با اسلام

نمود رفتاری

دولت

 دشمنی‌ با اسلام

1- تصویب قوانین ضد مسلمانان

2- شرکت در اقدام‌هایی ضد مسلمانان، مانند جنگ عراق

3- ایجاد فرقه‌های ضد مسلمانان، مانند داعش در دوران کنونی

 اسلام‌ستیزی

1- اعمال خشونت فیزیکی و لفظی توسط پلیس و مأموران امنیتی

2- توهین لفظی و اهانت و ارعاب توسط مقام‌های حکومتی و سران دولت

 اسلام‌هراسی

در سطح دولت، اسلام‌هراسی به دلیل وجود آگاهی دولت بر اعمال خود (برخلاف عامه‌ مردم) پذیرفتنی نیست؛ به‌استثنای مأموران ناآگاه پلیس

رسانه

 دشمنی ‌با اسلام

1- فیلم‌هایی با نیت و آگاهی ساخته‌شوند

2- بخش اخبار و کاریکاتور اخبار، مقالات و هر مقوله‌ رسانه‌ای که با نیت ساخته‌می‌شود (فراوانی این موارد نسبت‌به مورد پیشین، بیشتر است و مجریان آن، دارای آگاهی بیشتری هستند)

 اسلام‌ستیزی

بیشتر نمودهای اسلام‌ستیزانه در رسانه‌های انگلستان در فیلم‌ها (صحنه‌های توهین و میزگردهای تلویزیونی پیرامون بحث مهاجرت و مبارزه با تروریسم) دیده‌می‌شود.

 اسلام‌هراسی

بیشتر نمودهای اسلام‌هراسی در فیلم‌ها با وحشتناک جلوه‌دادن مسلمان، نمایان است.

 

 

ادامه جدول 5: توصیف نمودهای مخالفت با اسلام و تفکیک آنها از یکدیگر

سطح

نوع مخالفت با اسلام

نمود رفتاری

احزاب و گروه‌های

اسلام‌ستیز

 دشمنی‌بااسلام

تلاش برای جلوه‌دادن مسلمانان به‌عنوان تهدید امنیتی و به‌دست‌آوردن آرا و توجه افکار عمومی از این طریق

 اسلام‌هراسی

با توجه به اقدام‌های این گروه‌ها به‌نظرنمی‌رسد که اقدام‌های آنها در حوزه‌ اسلام‌هراسی قرارگیرد زیرا ناشی از خودآگاهی است (به‌جز تبعات ناشی از حمله تروریستی در لندن توسط اسلام‌گرایان افراطی

 اسلام‌ستیزی

تمام اقدام‌های این گروه‌ها به‌جز انتشار کتابچه و بخش تصاویر مستند پس از بمب‌گذاری لندن در حوزه‌ دشمنی ‌با اسلام است نه اسلام‌ستیزی

فضای عمومی جامعه

 دشمنی ‌با اسلام

اگر رفتارهای ضد مسلمان توسط فردی با آگاهی بوده، به دلیل منافع شخصی باشد که اغلب این‌طور نیست.

 اسلام‌ستیزی

توهین، دشنام و خشونت لفظی، ارعاب (تهدید به برخورد فیزیکی یا غصب اموال)، ضرب‌وشتم، غصب و آسیب‌رسانی به اموال توسط مردم عادی در فضای عمومی جامعه

 اسلام‌هراسی

طرد و اجتناب مسلمانان، اخراج از جمع همکلاسی‌ها، دوستان و هم‌سالان

 

 

نمودهای اسلام‌ستیزی در انگلستان در سطح فضای عمومی جامعه، بیشتر دیده‌می‌شود؛ مصادیق آن در جامعه مانند حملات به مساجد و برخوردهای فیزیکی و لفظی با زنان محجبه در محیط‌های مختلف مانند محیط کار، مدارس، پارک‌ها و خیابان‌هاست. شرط قرارگرفتن اقدامی در طیف نمودهای اسلام‌ستیزی، وجود خشونت و فقدان آگاهی است. دشمنی ‌با اسلام به‌صورت عیان و مخرب‌تر در سطح دولت است که دیده‌می‌شود. یکی از نمودهای دشمنی با اسلام که در بعد خارجی، ظاهر می‌شود، همکاری دولت انگلیس در جریان‌های خشونت‌باری است که موجب غصب و آسیب‌رسانی به سرزمین و اموال مسلمانان می‌شود؛ ازجمله‌ این اقدام‌ها همراهی دولت انگلستان با ایالات‌ متحده برای لشکرکشی به عراق و چشم‌پوشیدن بر اعمال و تحرک‌های گروه تروریستی داعش در عراق است.

نتیجه‌گیری

درمجموع، می‌توان‌گفت که نمودهای اسلام‌ستیزی در انگلستان که دارای عنصر خشونت هستند و نمونه‌هایی از آنها به‌طور مستند در پژوهش آورده‌شده‌اند، بیشتر در سطح فضای عمومی جامعه به‌چشم‌می‌خورند. نمودهای اسلام‌هراسی که بر وحشتناک نشان‌دادن مسلمانان تمرکزدارند، در سطح رسانه‌ها بیشتر وجوددارند و نمودهای دشمنی ‌با اسلام به‌طور گسترده‌تر در سطح دولت، احزاب و گروه‌های اسلام‌ستیز، بیشتر دیده‌می‌شود. فهمیدن اینکه تمایزها و تشابه‌های مفاهیم سه‌گانه‌ اسلام‌هراسی، اسلام‌ستیزی و دشمنی ‌با اسلام چه هستند، بسیار به این امر کمک‌می‌کند که راه برخورد با مشکلات مسلمانان و همچنین عکس‌العمل به اقدام‌های ضداسلامی و ریشه‌های تضاد جامعه‌ مقصد را به مسلمانان مهاجر، به‌درستی نشان‌داد؛ به‌طوری‌که در این مقاله، مشخص شد «اسلام‌هراسی، محکوم‌سازی کلیت اسلام و تاریخ مسلمانان به‌عنوان گروه‌های افراطی؛ وحشتناک نشان‌دادن آنها( مسلمانان) است.شرط تحقق یافتن مفهوم اسلام‌هراسی و بروز نمودهایی است که دربردارنده‌ دو عنصر ناآگاهی و عدم خشونت باشند. اعمالی که در راستای برخوردهای مانند اجتناب- طرد، تبعیض، پیش‌داوری و تهدید مسلمانان صورت‌می‌گیرند»، از نمودهای اسلام‌هراسی هستند؛ این نمودها در فیلم‌هایی که ضد اسلام و شخصیت پیامبر اسلام در بریتانیا یا با همکاری این کشور ساخته‌شده و در متن در قالب جدول، به آنها اشاره‌شده‌است، وجوددارند. اسلام‌ستیزی (که اغلب به‌اشتباه با اسلام‌هراسی، یکی دانسته‌می‌شود) درحقیقت، شکل رادیکال اسلام‌هراسی است؛ به‌بیان‌کامل‌تر، تصور غلط و افراطی شکل‌گرفته در مرحله اسلام‌هراسی، اکنون و در مرحله شکل‌گیری اسلام‌ستیزی، خود را به‌صورت یک عمل خشن تروریستی می‌نمایاند؛ عملی خشن که در سه شکل توهین لفظی - دشنام، ارعاب- برخورد فیزیکی و آسیب‌رسانی به اموال خود را نشان‌می‌دهد. بیشترین نمودهای اسلام‌ستیزی در انگلستان ضد مسلمانان، طبق گزارش‌های گاردین، در فضای مجازی و اینترنت است؛ این نمودها به‌طبع، به‌صورت توهین و ارعاب است زیرا در فضای مجازی، امکان برخورد فیزیکی نیست؛ اما برخوردهای فیزیکی، طبق مستندهایی که در این پژوهش آمده، بیشتر در پارک‌ها و خیابان‌ها رخ‌می‌دهند؛ همچنین دشمنی با اسلام را نیز می‌توان از لحاظ ارادی و آگاهانه‌بودن تنفر و ریشه‌ آن از اسلام‌ستیزی و اسلام‌هراسی جداکرد؛ یعنی، وقتی در سطح فرد یا در سطح کلان (یعنی یک دولت)، اسلام، مانعی بر سر راه رسیدن به منافع مادی و معنوی دیده‌می‌شود، افراد از اسلام به دلیل ضربه‌زدن به منافع خرد و کلان خود، متنفر می‌شوند. حال باید به این نکته دقت‌شود که این تنفر، مانند تنفر مولد اسلام‌ستیزی نیست زیرا تنفری که مولد اسلام‌ستیزی است، ناشی از هراس برآمده از تصور غلط خطرناک‌بودن اندیشه‌های اسلام و تروریست‌بودن مسلمانان است؛ درحالی‌که تنفر ناشی از «دشمنی ‌با اسلام» برآمده از هیچ‌گونه هراس یا ترس کاذب نیست؛ تمام اعمال یادشده در دو تعریف پیشین اگر با آگاهی و از روی غرض صورت‌گیرند، در زیرمجموعه «دشمنی ‌با اسلام» دسته‌بندی‌می‌شوند؛ این عنصر آگاهی در دولت انگلستان وجوددارد و دلیل آن ‌هم، استناد به تصویب قوانین مختلف مانند قوانین ضدتروریسم، قوانین ضدمهاجرت، تبعیض در استخدام و تبعیض در دادرسی است که در این پژوهش به آنها استنادشده‌است.



[1] . در آوریل 2004 پلیس، ده نفر را درخصوص بمب‌گذاری انتحاری و حمله تروریستی به استادیوم باشگاه فوتبال منچستر یونایتد دستگیرکرد؛ .پس از ده روز، همه دستگیرشدگان، آزاد شدند؛ بعدها این افراد، طی مصاحبه‌ای گفتند که تمام دوستان خود را ازدست‌دادیم و کسی باورنمی‌کند ما تروریست نیستیم.

[2] . Citizenship

[3] . T.H.Mashal

[4] . در این انفجار که در سواحل جزیره‌ بالی رخ‌داد، دو توریست کشته‌شدند. سواحل بالی، مکانی خوش آب و هوا.

[5] . انفجار چهار بمب در سیستم حمل ونقل لندن که موجب کشته‌شدن 56 نفر شد و القاعده، مسئولیتش را به‌عهده‌گرفت (BBCNEWS.CO.UK).

[6] . London

[7] . Birmingham

[8] . Manchester

[9] . Bradford

[10] . Kirklees

[11] . Sanction

[12] . BNP

[13] . مرجع هر فیلم در ستون عنوان آمده‌است.

-      پورهاشمی، عباس (1389)؛ «بازتولید هویت جدید اروپایی»، مجله عقیدتی، فرهنگی، اجتماعی؛ ش 82، ص 8 تا 10.

-      شیرغلامی، خلیل (1388)؛ «جایگاه سیاسی اجتماعی مسلمانان در اروپا»، فصلنامه سیاست خارجی؛ ش 2(23)، ص19 تا 35.

-      صباغیان، علی (1392)؛ شکست چند فرهنگ‌گرایی و مسلمانان اروپا؛ تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.

-   صفوی، حمزه (1392)؛ همگرایی فرهنگی در اتحادیه اروپا و هویت مسلمانان، بررسی موردی هویت جمعی مسلمانان مهاجر ساکن در شهرهای پاریس و بروکسل، پایان‌نامه دوره دکتری؛ دانشگاه علامه طباطبایی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، گروه علوم سیاسی.

-   صفوی، حمزه و سید محمد طباطبایی (1391)؛ «نقش هویت زنان مهاجر مسلمان در کشورهای اروپایی بر همگرایی فرهنگی»، فصلنامه فرهنگی تربیتی زنان و خانواده؛ سال هفتم، ش 19، ص 25 تا 55.

-   صداقی، اکبر (۱۳۸۸)؛ پیامدهای اسلام‌هراسی در اروپا، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد؛ دانشگاه علامه طباطبایی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، گروه مطالعات منطقه‌ای.

-   کریمی، غلامرضا (1389)؛ «روند تحولات اسلام‌هراسی، پس از 11 سپتامبر»، مجموعه مقالات پیرامون اسلام‌هراسی پس از 11 سپتامبر: علل، روندها و راه‌حل‌ها؛ تهران: پژوهشکده فرهنگ هنر و ارتباطات، ص 99 تا 127.

-   لقمان‌نیا، مهدی (۱۳۸۰)؛ شناسایی مؤلفه‌های هویت ملی در برنامه‌های درسی براساس روش بنیاد شناختی نظریه، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد؛ دانشگاه بیرجند، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، گروه علوم تربیتی.

-      مجیدی، محمدرضا و محمدمهدی صادقی (1393)؛ اسلام‌هراسی غربی؛ تهران: انتشارات امام صادق(ع).

-      مرشدی‌زاده، علی (1388)؛ تبعیض و ناشکیبایی علیه مسلمانان در اتحادیه اروپا بعد از 11 سپتامبر؛ تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.

-   نجاتی، سید محمود و عباس منوچهری (1385)؛ «درآمدی بر نظریه شهروندی گفت‌وگویی در فلسفه سیاسی هابرماس»، فصلنامه مطالعات جامعه‌شناختی؛ ش 29، ص 1 تا 28.

 

-      Banks, James A. (2008). "Diversity, Group Identity, and Citizenship Education in a Global Age" Educational Researcher, Vol. 37, No. 3, pp. 129-139.

-      Heywood, Andrew. (1994).” Political Ideas and Concepts. An Introduction”. New York: St.Martin’s Press.

-      Jones, E. and Gaventa, J. (2002) "Concepts of Citizenship: A Review" (University of Sussex, Institute for Developmental Studies).

-      Kane, Alex (2012)"Author Deepa Kumar on the imperial roots of anti-Muslim sentiment Mondoweiss", 2 July.

-      Lamert,Robert & Gihens-Mazer,Jonathan. (2011)."Islamophobia & anti-islamism, UK case studies 2010",Exeter:university of Exeter.

-      Marshall, T.H. 1950.” Citizenship and Social Class and Other Essays”. Cambridge: University of Cambridge Press.

-      Moghal, Haroon (2012).” What’s Islamophobia and do I have it? – an answer in Eight parts, Religion Dispatches”, 31 December.

-      Westoff,C.F.Freka.(2007).”Religiousness and fertility among European Muslim”. Population and Development Review.33(4).

-      Yurdakul, Gökçe & Korteweg, Anna C. (2013). " Gender equality and immigrant integration: Honor killing and forced marriage debates in the Netherlands, Germany, and Britain". (41) 204–214. Londen: Women's Studies International Forum.

 

-      http://blogs.nottingham.ac.uk/politics/2013/03/18/the-generation-gap-in-britains-attitudes-towards-islam/

-      Bennet,W.Lance.(2008).”The generational Shift in Citizen Identity : Implication for Learning Online”.from:

http://www.engagedyouth.org/uploads/2008/05/civiclearning-the-generationalshift.pdf.

-      De la Paz. Gabriel.(n.d).” CITIZENSHIP IDENTITY AND SOCIAL INEQUALITY” from: http://www.civiced.org/pdfs/delaPazGabriel.pdf

-      Pitt, Bob.   (2014June 21).  "Derisory turnout for Bolton anti-mosque protest: fascists outnumbered by counter-demonstrators" http://www. islamophobiawatch. co. uk/gilligan-recycles-7-year-old-anti-muslim-story-as--horror-revelation/.

-      http://www. imdb. com/title/tt1227548/-

-      http://www. amazon. co. uk/dp/B0000BWVNA

-      http://www. imdb. com/title/tt0478266/-

-      http://news. bbc. co. uk/1/hi/programmes/3663771. stm

-      www. bbc. co. uk/bbcfour/documentaries/features/islamic-history-europe. shtml

-      http://www. amazon. com/dp/B00005T30X

-      http://www. amazon. co. uk/dp/B00078XGP6

-      http://www. historychannelasia. com/synopsis. aspx?libId=47&sId=85&sTime =1140

-      http://web. archive. org/web/20080730234527/http://upf. tv/upf06/Films/ MuhammadLegacyofaProphet/tabid/75/Default. aspx - 16-

-      http://movies. nytimes. com/movie/33045/Mohammad-Messenger-of-God/overview

-      “The generation gap in Britain’s attitudes towards Islam” Posted in British Politics,Islamophobia March 18, 2013.from:http://blogs.nottingham.ac.uk/politics /2013/03/18/the-generation-gap-in-britains-attitudes-towards-islam

-      http://blogs.nottingham.ac.uk March18,2013)

-      http://blogs.nottingham.ac.uk .March 18, 2013