تحلیل راهبردی تحقق آرمان فلسطین در پرتوی بیداری اسلامی در خاورمیانه و شمال آفریقا

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه روابط بین الملل دانشگاه علامه طباطبایی

2 دکترای روابط بین الملل دانشگاه اسلامی لبنان

چکیده

با آغاز تحول­های اخیر جهان عرب و سقوط نظام‌های برخی کشورهای عربی و همچنین گسترش تفکرهای اسلامی، زمینه‌های ایجاد موج جدید بیداری اسلامی به­وجودآمده و به­نظرمی‌رسد این موج در سال‌های اخیر، دوباره پویایی خود را یافته­است. بیداری اسلامی به­عنوان فرصتی برای تحقق آرمان فلسطین محسوب­می‌شود که عملی­شدن آن به تحلیل، بررسی و ارائه راهکارهایی علمی و اجرایی، نیازمند است. این مقاله درصدد پاسخگویی به این پرسش است که «برمبنای روش تحلیل راهبردی SWOT» و با توجه به فرصت بیداری اسلامی، راهبردهای مناسب و ممکن برای تحقق آرمان فلسطین کدام­اند؟»؛ در این پژوهش با استفاده از روش تحلیل راهبردی سعی­شده نقاط قوت قضیه فلسطین، مانند مقاومت، حمایت عمومی، حمایت خارجی و نقاط ضعف آن نظیر اختلاف­های درونی، مشکلات اقتصادی، عدم وجود تشکیلات منسجم و رهبری واحد و همچنین تهدیدهای پیش روی آن، مانند سیاست خارجی هوشمند، شهرک­سازی و اقدام­های دستگاه امنیتی رژیم صهیونیستی و نیز، اقدام­های جریان محافظه­کار منطقه خاورمیانه ضد جریان مقاومت شناسایی­شوند. با مدنظر قراردادن فرصت مناسب بیداری اسلامی درپی تحول­های اخیر در جهان عرب، تلاش­هایی به­منظور ارائه راهبردهای نهادینه­کردن ایدئولوژی اسلامی، راهبرد حرکت تشکیلاتی و راهبرد گسترش وحدت انجام­شده­اند که به­نظرمی‌رسد برای پیشبرد بیداری اسلامی در مسیر صحیح و اصیل آن می‌بایست، در جهت این راهبردها حرکت­کرد.

کلیدواژه‌ها


- منابع فارسی

-      قرآن کریم

-      نهج البلاغه

-      احمدی، محمدرضا (1386)، «روش تحلیل راهبردی (SWOT)»، فصلنامه حصون، شماره سیزده، پاییز، صص39-57.

-   آجورلو، حسین(1390)، «ایجاد فضای حیاتی امنیتی با شهرک سازی»، فصلنامه مطالعات فلسطین، دوره جدید، شماره پنجم، شماره پیاپی دوازدهم، بهار، صص 123-158.

-      باغجری، کمال(1390)، بیداری اسلامی 1 (دلایل و ریشه‌ها)، تهران: موسسه ابرار معاصر تهران.

-      حسینی، سید محمد(1386)، «معنویت و نقش آن در مبارزه با دشمن»،  فصلنامه حصون، شماره سیزدهم، پاییز، صص 88-109.

-   حیدری، محمد و انعامی علمداری، سهراب(1388)‏، «رفتار شناسی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران پس از یازده سپتامبر 2001»، فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، شماره نهم، زمستان، صص 173-194.

-   دهقانی فیروزآبادی، سید جلال(1389)، «مبانی فرا نظری نظریه اسلامی روابط بین الملل»،  فصلنامه بین المللی روابط خارجی، سال دوم، شماره ششم، تابستان، صص 49-96.

-      زرشناس، شهریار(1383)، واژه‌نامه‌ی فرهنگی سیاسی، چاپ اول، تهران: کتاب صبح.

-   صائمیان، صدیقه و ارغنده، رضا(1386) ، «بررسی جهانی شدن اقتصاد ایران با نگرشی بر روش SWOT»، دو ماهنامه مدیریت، سال هجدهم، شماره 123-124، صص 21-27.

-      صوفی ‌نیارکی، تقی(1391)، بیداری اسلامی، هویت تمدنی و چالش‌های پیش‌رو، تهران: انتشارات نهضت نرم‌افزاری.

-      عارفی، محمد اکرم(1380)، «پاکستان و بنیادگرایی اسلامی»، فصلنامه علوم سیاسی، شماره 16، زمستان، صص 261-278.

-      عاید، خالد(1379)، شهرک سازی در مناطق اشغالی، ترجمه عبدالکریم جادری، تهران: دوره عالی جنگ.

-      قوام، عبدالعلی (1382)، اصول سیاست خارجی و سیاست بین‌الملل، تهران: سمت.

-      مؤسسه مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر تهران(1391)، بیداری اسلامی 2 (ویژه مطالعات موردی)، تهران: موسسه ابرار معاصر تهران.

-      ولدانی، اصغر جعفری (1383)، «اسلام گرایی در فلسطین و زمینه‌های آن»، فصلنامه پژوهش حقوق، شماره 10، بهار و تابستان، صص 77-96.

2- منابع عربی

-      البکاء، طاهرخلف (2001)، فلسطین من التقسیم الی اوسلو2: 1937-1995، بغداد: دار الشوون الثقافیه اعامه، 239-241.

-      توماس غوردون(2007)، جواسیس جدعون التاریخ السری الموساد، مترجم: مروان سعد الدین، بیروت: الدار العربیه.

-      حورانی، فیصل (2000)، نشأة الحرکة الوطنیة الفلسطینیة وتطورها حتى نهایة القرن العشرین، کتاب محرر، غزة: المرکز القومی للدراسات والتوثیق.

-      عسکر، عبد المقصود(2006)، العدل والسلام فی ظل الإسلام، القاهره: دار التوزیع والنشر الإسلامیه.

-      فتونی، علی عبد(1999)، المراحل التاریخیة للصراع العربی-الإسرائیلی، بیروت: دار الفارابی.

-      مصالحه، نورالدین(2001)، اسرائیل الکبری و الفلسطینیون: سیاسه التوسع 1967-2000، بیروت: موسسه الدراسات الفلسطینیه.

-      الندوة الفکریة السیاسیة (2000): خبرات الحرکة السیاسیة الفلسطینیة فی القرن 20، کتاب محرر، غزة: المرکز القومی للدراسات والتوثیق.

-      نکدیمون، شلومو(1997)، الموساد فی العراق و دول الجوار: انهیار الآمال الاسرائیلیه و الکردیه، مترجم: بدر عقیلی، عمان: دار الجلیل.

-      هلال، جمیل(1998)، «نظرة تأملیة فی تاریخنا الحدیث»، مجلة الکرمل، العددان 55-56، ربیع/صیف، ص11-32.

-   هلال، جمیل(2006)، التنظیمات والأحزاب السیاسیة الفلسطینیة: بین مهام الدیمقراطیة الداخلیة والدیمقراطیة السیاسیة والتحرر الوطنی، رام الله: مواطن المؤسسة الفلسطینیة لدراسة الدیمقراطیة.

2- منابع انگلیسی

-      Böhm, Anja (2008), The SWOT Analysis,Norderstedt: GRIN Verlag.

-      Burns, James MacGregor (1978), Leadership,New York,NY: Harper & Row.

-      Fine,LawrenceG.(2009), The SWOT Analysis: Using Your Strength to Overcome Weaknesses, Using Opportunities to Overcome Threats,New York,NY: CreateSpace.

 

-      Pahl, Nadine and Richter, Anne (2007), Swot Analysis - Idea, Methodology and a Practical Approach,Norderstedt: GRIN Verlag.

-      Wiktorowicz, Quintan(2004), Islamic Activism: A Social Movement Theory Approach, Bloomington: IndianaUniversityPress.

-      Neni Manize, “SWOT analysis definition”, SWOT ANALYSIS, TOWS ANALYSIS blog, date of visit 27/5/2013:

     http://realswotanalysis.blogspot.com/2010/04/swot-analysis-definition.html.

3- منابع الکترونیکی

-      «افزایش 19 درصدی شهرک سازی اسرائیل در کرانه باختری در سال 2011»، سایت خبرگزاری فارس، آخرین تاریخ به روز رسانی 20/10/1390:

-   دهقانی فیروزآبادی، سید جلال، «چهار سطح تغییر در منطقه»، پایگاه اطلاع ‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت ‌الله ‌العظمی سید علی خامنه‌ای (مد‌ظله ‌العالی)، آخرین تاریخ به روز رسانی 20/7/1391: http://farsi.khamenei.ir/others-note?id=21139

-      فلاح زاده، محمد حسین(1385)، «چهل حدیث وحدت»، سایت حوزه نت، آخرین تاریخ به روز رسانی 2/5/1385:

 

-   محمدی، جواد و رفیعی، علی، «آسیب شناسی جنبش بیداری اسلامی در منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا»، مجمومه مقالات 25 همایش بین المللی در  پایگاه علمی مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، تاریخ مراجعه 5/8/1391:

 

 

 

-      Neni Manize, “SWOT analysis definition”, SWOT ANALYSIS, TOWS ANALYSIS blog, date of visit 27/5/2013:

     http://realswotanalysis.blogspot.com/2010/04/swot-analysis-definition.ht